19 dagen in Suriname 2006

[admin]

Chan Choenni

1. Zo Chan: je was weer in Suriname. Hoe was het ?
Ik ging vanwege vier redenen naar Suriname.
a. om vakantie te houden en vooral (een deel van) het Surinaamse binnenland te zien
b. om de staat van ons huis/landerij te aanschouwen en zo mogelijk onderhoud te plegen
c. om het Verbondenheidsmonument Suriname waar ik adviseur van ben, te promoten
d om een inleiding te houden over de (oude) historische Javaanse leider Iding Soemita.

2. Dus het was niet alleen vakantie ?
Nee.
Ik heb een inleiding gehouden over Soemita en ook gepusht dat voor hem een standbeeld komt naast de twee andere historische Surinaamse leiders: Pengel en Lachmon. Ik ben hierover geïnterviewd op de radio. Mijn lezing/standpunt is positief ontvangen. Deze Javaanse leider moet de waardering krijgen die hij verdient. Soemita is geboren in Indonesië en kwam als contractarbeider naar Suriname. Hij heeft zich als selfmade man ingezet voor de Javanen die werden achtergesteld. Hij werd door de toenmalige elite uitgelachen om zijn slechte uitspraak en slechte beheersing van de Nederlandse taal. Hij zei por in plaats van voor en teggen in plaats van tegen. Iin het Surinaams parlement reageerde hij vaak met por,por, nee,nee, teggen teggen etc. Men wist vaak niet of men op hem kon rekenen. En men maakte ook de vergissing –dat gebeurt ook in Nederland trouwens- dat omdat Soemita slecht Nederlands sprak, hij dus dom was. Soemita was echter uiterst gewiekst en stelde zich strategisch op als het op stemmingen aankwam. Hij heeft de emancipatie van de Javanen (de derde groep in Suriname) op zijn eigen manier en in harmonie met andere groepen vormgegeven. Hij heeft nooit gepolariseerd. Hij stelde zich als een gematigde islamiet op en heeft bijgedragen tot een tolerante vorm van islam in Suriname.
Na zijn terugtrekking uit de politiek was –de afgelopen 35 jaar- er nauwelijks aandacht aan deze belangrijke politicus besteed. Ik heb gezorgd voor enige leverage met betrekking tot het profiel van Soemita. Als het lukt komt er een standbeeld in april 2008 ( ik zal dan acte de presence geven). Op 3 april 2008 zou hij 100 jaar zijn geworden.

3. En wat is verbondenheidsmonument Suriname?
Ik ben de adviseur en actor intellectualis van dit monument . Er is een bestuur en mijn vrouw is projectleider en penningmeester. Wij vonden dat na 30 jaar onafhankelijkheid van Suriname de verbondenheid tussen de Surinaamse bevolkingsgroepen en de Surinamers overzee overeind is gebleven. Symbolisch wordt dit gestalte gegeven in een standbeeld dat in Paramaribo zal verrijzen op de rotonde voor de brug van 50 meter hoog) over de Surinamerivier. Wij hebben het monument gepromoot en een gesprek gehad met het Ministerie van Buitenlandse Zaken in Suriname over de technische aspecten. Wij hebben ook met de kunstenaar Erwin de Vries gepraat over de details. Momenteel zijn wij bezig in Nederland 125.000 euro in te zamelen onder meer door verkoop van een prentbriefkaart. Dit verloopt overigens zeer moeizaam (zie verder www.onafhankelijksuriname.nl). Als het lukt om voor 1 augustus 2006 het geld in te zamelen dan zal het standbeeld op 25 november 2006 worden onthuld.
Dit zijn privé activiteiten. Ik heb ook interviews gegeven over criminaliteitsbestrijding in Suriname. (Ik geniet enige bekendheid in Suriname. Ik had in november 2005 in Den Haag een conferentie voorgezeten. Een Surinaamse minister was spreker. Er waren televisie opnamen gemaakt. Deze zijn in Suriname uitgezonden. Ik werd dan ook vaak herkend. ).Er was een roofmoord gepleegd en de kwestie kreeg een bedenkelijke etnische lading. Een Hindostaans gezin was geterroriseerd en de vader bruut vermoord door een groep Boslandcreoolse criminelen. Ik heb gewezen op het gevaar van generalisatie en stigmatisering en een parallel getrokken met situatie van Marokkanen in Nederland. Ik heb benadrukt dat naast repressie een preventieve aanpak nodig is. Preventie komt door de geringe middelen van de staat echter nauwelijks van de grond.

4. Hoe staat het met je huis?
Enigszins gespannen reden wij naar Nieuw Amsterdam –dat is aan overkant van Paramaribo- om de staat van ons huis en de landerij na een jaar verwaarlozing te aanschouwen. Achteraf bleek het mee te vallen. Ik had twee dagloners/kennissen opgetrommeld om het gras te wieden en het verdelgingsmiddel voor onkruid (grammasome) te strooien. Onze landerij is behoorlijk overwoekerd vooral aan de achterkant van de woning De landerij is onbegaanbaar geworden. Alle planten die wij in onze naïviteit hadden geplant zijn overwoekerd. De voorkant viel mee. Het huis is nog in redelijke staat op de tweede etage (van hout) na. Op deze etage huizen uilen!! De begane grond en de eerste etage (van beton) kunnen wel worden gerenoveerd. De bedoeling is dat wij na 2008 jaarlijks kleine renovaties plegen en tijdens onze vakantie daar bivakkeren. In 2013 willen wij ons in Suriname vestigen –als de goden ons goed gezind zijn. Ik heb trouwens in Suriname auto gereden met lood in mijn schoenen vanwege het links verkeer en het gevaar van aanrijdingen. Maar het verkeer bijvoorbeeld India of Egypte is aanzienlijk drukker en gevaarlijker. Sommige wegen verkeren in abominale staat, terwijl in andere buurten de wegen goed worden onderhouden. Als jij met hollandse ogen de staat van de infrastructuur aanschouwt , word je moedeloos. Maar : relax, man!!!. Niet te zwaarmoedig doen. Je bent op vakantie en niet op inspectie van de infrastructuur!!

5. Hoe was het binnenland?
Wij zijn geweest naar Brownsberg .(op ruim 500 meter hoogte). Brownsberg is een natuureservaat ten zuiden van Paramaribo. Helaas zijn voorzieningen achterruit gegaan. In mijn middelbare schooltijd ben ik naar Brownsberg geweest . Ik was met een andere jongeman door de jongedames gekozen om mee te gaan ( ja,ja, toen al was ik geliefd bij de dames door mijn vrouwvriendelijke opstelling?). Er veel in Brownsberg veranderd na 35 jaar. Brownsberg is niet alleen bijzonder vanwege de natuur, maar het kunstmatig aangelegde stuwmeer. Vanuit een terras kijk je over het stuwmeer (net zo groot als de provincie Utrecht). In de ochtend lijkt het op een Japans tafereel. Tussen de ochtendmist mist zie de contouren van de bergen, de wolken/de hemel en het water en daar beneden de dalen. Als de mist optrekt en de zon doorbreekt zie verschillende eilanden en ook vogels overvliegen. Voor het eerst heb ik een avond gekampeerd in een tent!! Heb lekker geslapen, maar ik vind het wel behelpen wat betreft hygiëne etc….Ondanks het feit dat wij een goede gids hadden die zorgde voor de facilitaire voorzieningen. Waarom moet je je comfort ontzeggen als het niet nodig is? Te meer als je in een derde wereld bent geboren en getogen.

6. Heb je ook wilde dieren gezien in de jungle?
Ja, Wij hebben vier soorten bosapen gezien. Ik moet zeggen het was een bijzondere ervaring om op 50 meter hoogte feloranje apen (babuns) te zien overspringen van boom naar boom of vruchten te verorberen. Wij hebben ook verschillende soorten vogels gezien. Je moet wel het nodige geduld opbrengen. Ik heb eindelijk eens goed gebruik kunnen maken van mijn verrekijker. Overigens zijn bepaalde loopvogelsoorten gedomesticeerd. Men gooit etenswaren en de loopvogels komen op een bepaald tijdstip fourageren. De loopvogels Kami kami hebben zelfs een zogeheten Kami–kami plein. Ook heb ik een wandeling gemaakt naar de Irenevallen. Je kunt daar zwemmen. De weg terug is natuurlijk zwaarder. Moe maar verzadigd keerden wij terug naar Paramaribo- de civilisatie, lekkere hotelkamer met airco!!!!! Er was ook een groep van koning aap reizen aanwezig op Brownsberg. Eco-toerisme is in opkomst. Helaas wil men in Suriname te snel geld verdienen. Levering van de bijbehorende kwaliteit bij de nogal prijzige tours is een probleem. Eco toerisme kan ene trekpaard worden vande Surinaamse economie, mits het een en het ander goed wordt georganiseerd. De reis naar Brownsberg is op zich al een hele belevenis, met name door rode lateriet/bauxiet (grondstof voor aliminium) wegen en het omringende oerwoud. Overigens: je ondergaat wel een Surinaamse massage. De wegen heb vaak gaten. De chauffeurs ontwijken deze weliswaar op behendige wijze, maar de passagiers moeten wel botsen en butsen incasseren. Gelukkig had het niet geregend, want wordt het een modderige en bedenkelijk avontuurlijke ervaring.

7..Waar ben je nog meer geweest?
Een driedaagse trip naar het Westen van Suriname ( Apoera) en de blanche marie vallen is echter mislukt. Er was onvoldoende betrouwbare begeleiding beschikbaar. Mijn neef wilde niet het risico lopen dat zijn “belangrijke” neef in Suriname iets zou overkomen. De trips naar het binnenland zijn overigens prijzig. Een week met alles erop en eraan bijvoorbeeld naar Kabalebo kost 700.euro!!
Wij zijn wel geweest naar plantage Laarwijk (tegenover Domburg, 15 kilometer ten zuiden van Paramaribo) waar mijn grootvader ( vaderkant) de dorpshoofd was. Zijn huis (2 verdiepingen) staat nog –net- overeind, vlakbij de sluis. Als je Laarwijk binnenvaart zie je het als eerste grote object. Het perceel verwordt tot een zwampgebied, vanwege de achterstallige afwateringsvoorzieningen. En dan te bedenken dat er rails waren en een wagen waarop koffie en cacao werd gedroogd. De sinaasappelvelden zijn helemaal overwoekerd. Allemaal vergane glorie dus. Je moet wel in Domburg de brede Surinamerivier oversteken. De boottrip naar Laarwijk is op zich al een leuke ervaring. Het leukste is van te voren eten te bestellen bij een Javaanse familie in Laarwijk. Vervolgens maak je een lange wandeling (in de hitte) tot het einde van de plantage. Bij terugkomst zijn de kippen geslacht en de bami en nassi zijn al bereid. Het eten smaakt extra lekker ook omdat op de terugweg je maag begint te rammelen. Vreemd dat een koude echte coca cola ( in Nederland drink ik het hoogst zelden) goed smaakt en het idee van de nabijheid van civilisatie in de rimboe verstrekt. Trouwens: ook daar is er televisie en ontvangt CNN en NOS journaal.

8. Hoe was Paramaribo?
Paramaribo ontwikkelt zich tot een moderne stad. Er komen steeds meer toeristen naar Suriname. Best Western bouwt een vier sterren hotel Er komt ook een vijfsterren hotel van Marriot. De dienstverlening is wisselend. Gaandeweg zal de professionalisering van het toerismewezen zich voltrekken. Er was nu een kleine cruisschip aangemeerd ( 500 passagier en 300 personeelsleden). Tout Paramaribo liep uit om het schip te aanschouwen. Alle gidsen van Paramaribo moesten worden opgetrommeld om deze luxe toeristen een dag door Paramaribo te begeleiden. De bedoeling is dat op termijn grote cruisschepen Paramaribo aandoen.

9. Hoe staat het met armoede in Suriname?
Suriname hoort niet meer tot de armere landen. Suriname is geschrapt van de lijst van arme landen door VN en door Nederland. Suriname krijgt dus geen hulp meer uit deze fondsen. De ondergrens van de discussie is nu: het is toch een schande dat een gezin in de container van een vrachtwagen moet wonen. Dit leidde tot een debat in het parlement. Het gezin kreeg een volkswoning aangeboden. Toch zie je hier en daar nog krotten en zijn zwervers te signaleren. Ook zien veel schoolgebouwen er slecht uit. Uit Nederland wordt door de Nederlandse organisaties en door Surinamers veel hulp geboden Jaarlijks gaat 152 miljoen euro naar Suriname. Overigens is de invloed van Nederland nog steeds groot. Mijns inziens wordt er nu zelfs vaker (en beter?) Nederlands gesproken dan vroeger. Voorbeeld : twee Hindostaanse zusjes. De oudere zus draaide de jongere in in een as rondom haar. Didi: hou op, ik krijg last van draaiderij. De oude zus(didi) : het is niet draaiderij, maar draaierij!
Ik hoor ook tot de groep personen die de banden met Nederland en het Nederlands juist voordelig acht voor de economische ontwikkeling van Suriname. Op een kleine groep ideologen na die zich op het Caribische gebied of Brazilië willen richten en het engels of spaans promoten is de overgrote meerderheid van Surinamers georiënteerd op Nederland. Nederlandse televisie programma’s zijn populair en alles wat in Nederland gebeurt wordt op de voet gevolgd. De bevolking is over het algemeen vriendelijk, toegankelijk en joviaal. Anderzijds blijft het moeilijk om afstand te houden en zakelijk te blijven.

10.Heb je nog bijzonderheden meegemaakt.?
Veel jongemannen /heren zijn dol op hun vogels. Ze lopen met hun vogels (in kooien) te pronken en besteden veel tijd aan hun vogel. Menig Surinaamse vrouw klaagt hierover. Als hun man of vriend net zoveel aandacht aan haar zou besteden als aan die verdomde vogel zou hun het leven veel leuker zijn! Verder zie veel Braziliaanse dames in de discotheken die met elkaar dansen rond hun tassen op de grond. Surinaamse mannen zijn in verwarring door het zelfbewuste gedrag van deze vrouwen en de Hollandse stagiaires. Zij moeten hun versierpatronen aanpassen. Het aantal jongemannen dat vrouwen nafluit of leuke opmerkingen maakt is aanzienlijk geslonken. Je merkt de invloed van Nederland ook in de terassencultuur en vrijetijdsbesteding. Het aantal Hollandse toeristen stijgt en dat heeft impact op de Surinaamse samenleving.
Leuk is ook om te zien is hoe de sociale structuur/mobiliteit aan het veranderen in Suriname. Boslandrcreolen ( Marrons) staan weliswaar nog steeds aan de onderkant van de Surinaamse samenleving, maar er zijn steeds boslandcreolen die goed geld verdienden inde goudhandel. Zij en hun kinderen kunnen zich wel een luxe leven permitteren. Je komt dus in duurdere restaurants zoals Chi min en discotheek Starzz boslandcreolen tegen als consument. Maar het leukste vind ik dat bij de waterkant op zaterdagavond je jonge boslandcreoolse paren tegenkomt die zich aldaar verpozen. Chinese verkopers (illegalen) pogen allerlei lichtgevende snuisterijen aan hen te slijten . Vaak worden zij afgewimpeld. Leuk om te zien dat blanke(? ) of lichtgekleurde personen in een underdog positie verkeren tegenover zwarte personen. De verhoudingen in Suriname blijven fascineren en verrassen. De kleinhandel is bijna helemaal overgenomen door `nieuwe’ Chinezen, die vaak zeer assertief reageren.. Ik merkte tegen een chinese huurder van de winkel op leiding 10 A van mijn grootouders ( van moederskant) dat ik 40 jaar geleden (tien vingers vier keer in de lucht) hier logeerde. Hij begreep het en reageerde op met 4 vingers in de lucht. Hij was nu vier huurder van de winkel, nu een supermarket. Tsja, meer had hij mij niet te vertellen. Een beetje vervreemdend was het wel. Schokkender was om te aanschouwen dat voormalige Bioscoop gereed wordt gemaakt om als magazijnruimte te dienen. Alle bioscoopstoelen waren op een stapel gesmeten. Ja,JA. Je kunt wel nostalgisch gaan doen over Suriname, maar het land verandert in rap tempo en ervaringen over vroeger worden geontmythologiseerd.

11..En heb je wat over Bouterse gehoord?
Ik heb niks gehoord over of gezien van Bouterse. Volgens mij is men in Nederland veel meer met Bouterse bezig dan in Suriname. Wel heeft Brunswijk die samen met Bouterse deel uitmaakt van het Surinaamse parlement zich nogal afgezet tegen het Nederlandse bedrijf Doorwind die tegen gunstige voorwaarden zich in de houtkap zal begeven. Het Canadese bedrijf Cambior berooft het land van zijn goud. Er wordt beweerd verschillende internationale bedrijven zich vestigen en via steekpenningen gunstige voorwaarden bedingen. In elk geval zijn ook veel Brazilianen en (illegale) Chinezen en Columbianen in Suriname te ontwaren.
Overigens: het zelfreinigend vermogen van de Surinaamse politiek komt nu aan de oppervlakte. Meneer de Voorzitter, velen bedrijven uit westerse landen denken dat in ons parlement alleen maar boeven en dieven zitten. Wij moeten dit beeld niet bevestigen (aldus parlementariër J. Sital tijdens het debat over Doorwind). Er is veel kritiek op de oude leiders. Ik heb nog even de ex-president Wijdenbosch in sociëteit het park van gedachten gewisseld over de criminaliteitsaanpak. Er is veel geld in de omloop in Suriname. Bezoek maar de casino’s. Er is eigenlijk een bouwboom. Jullie moeten echt een keer Suriname zien. Tropisch Nederland, gemeleerde bevolking, prachtige deels ongerepte natuur en vooral de jungle zijn de moeite waard. De inefficiëntie en ja –soms traagheid, maar dat hoort bij het klimaat- moet je op de koop toe nemen.

Chan Choenni